Menu

Gericht werken aan groepsdynamiek komt alle leerlingen ten goede

29 maart 2016  |  Flow in je Klas

flow_buijzeVoor het programma ‘Flow in je klas’, houden we een serie interviews met experts in het onderwijs over de rol en het belang van groepsdynamiek op de middelbare school. Dit is een interview met Hans Buijze die vanuit zijn jarenlange ervaring als rector op o.a. het Ignatius Gymnasium, het Stedelijk Gymnasium Leiden en het Christelijk Gymnasium Utrecht vertelt over zijn visie op groepsdynamiek.

Welke rol speelt de sfeer van de groep op de individuele ontwikkeling voor leerlingen?

Dit is voor mij een open deur: vanzelfsprekend is de sfeer in de groep enorm belangrijk voor de individuele ontwikkeling van leerlingen. Als kinderen zich niet thuis voelen en zich niet veilig voelen, wordt er bar weinig geleerd.

Wat ik op scholen heb gezien is dat in sommige klassen een aantal kinderen zulk negatief gedrag vertonen dat zowel docenten als leerlingen niet normaal kunnen functioneren. Dit soort kinderen worden door medeleerlingen soms ‘terrorkinderen’ genoemd en dat is iets wat helaas nog te vaak voorkomt op scholen.

Hoe komt dat en hoe kun je als school goed omgaan met zulke kinderen?

In ons streven om heel kindgericht en vriendelijk te zijn, zijn we ook wel eens vergeten hoe ongelofelijk bepalend sommige kinderen kunnen zijn op de groep. En ik geloof dat we soms veel te tolerant zijn naar die kinderen. De leerlingen die met deze ‘terrorkinderen’ in de klas zitten hebben hulp nodig van jou als docent om het probleem te doorbreken.

In ieder geval moet het probleem erkend en herkend worden en gebeurt nu soms niet in het onderwijs. Er wordt nu te weinig de vraag gesteld: “Hoe veilig is het nu eigenlijk in de klas?”, terwijl dat een essentiële vraag is voor goed onderwijs.  Het is wat mij betreft helder dat er aan groepsdynamiek een heleboel gedaan kan en moet worden en dat dit binnen middelbare scholen soms nog onontgonnen gebied is.

Hoe kan de kracht van groepsdynamiek worden ingezet in het onderwijs?

Ik denk dan zelf terug aan de tijd dat ik nog scheikunde gaf. Soms heb je dan een klik met een klas. Dan voel je: wauw, dit is echt een groep, het loopt, het gáát. Iedereen is betrokken. Dan kun je samen afspraken maken: jongens we gaan met z’n allen een voldoende halen, we gaan met z’n allen over. We kunnen onvoorstelbaar veel doen met een groep. Een goede groep is niet iets wat je met een trucje creëert, maar al tastend en proberend als docent kun je dingen gedaan krijgen waardoor een groep écht een groep wordt. En dat is natuurlijk echt geweldig voor kinderen.

Ik kreeg het belang van school vaak terug van ouders, die mij vertelden dat wat er op school gebeurt veel meer aankomt dan wat zij nog aan hun pubers kunnen vertellen. Dan besef je weer hoe belangrijk de schoolomgeving is voor kinderen.

Bij het beïnvloeden van de groepsdynamiek is het essentieel dat je situaties opzoekt waarin je jezelf als docent kwetsbaar kunt opstellen.

Hoe kun je als docent de groepsdynamiek beïnvloeden?

Het heeft volgens mij in de eerste plaats mee te maken dat je je als docent op je gemak voelt. Als je niet op je gemak bent met jezelf, kun je überhaupt niets doen op dit gebied. Verder is echtheid, integriteit en naar kinderen luisteren essentieel. En ook heel belangrijk als docent: durf om de confrontatie aan te gaan, durf te benoemen wat je in de klas ziet. Ik zeg niet dat dat simpel is: in het eerste jaar dat ik lesgaf, was er een meisje wat heel erg werd gepest en ik wist niet wat ik als docent eraan kon doen. Ik heb er toen ook niets aan gedaan. Dat heb ik pas over de jaren heen geleerd.

Bij het beïnvloeden van de groepsdynamiek is het essentieel dat je situaties opzoekt waarin je jezelf als docent kwetsbaar kunt opstellen. In plaats van de kinderen moralistisch toe te spreken, laat je het zien en ben je een rolmodel. Kinderen zijn namelijk extreem ongevoelig voor preken, straffen, met een opgeheven vingertje ze toespreken. Pas op het moment dat je als docent bijvoorbeeld tegen een leerling kunt zeggen vanuit je eigen kwetsbaarheid: “Ik weet absoluut niet hoe ik nu met jou verder moet, maar ik wil dat wel. Help me alsjeblieft door te vertellen hoe we dit gaan oplossen.”

Ik geloof niet in moralistisch onderwijs. Kinderen moeten het zelf ervaren en voor zich zien. Wat ook helpt is simpelweg samen veel lol maken: sporten, op werkweek te gaan, te gaan fietsen. Dan kan de school ook echt een rol als gemeenschap hebben. Ik heb het idee dat de laatste tijd die rol van school helaas steeds minder erkend wordt en veel van dat soort activiteiten worden ingeruild voor nog meer vaklessen.

Kan elke docent dit? Kun je als docent leren om met groepsdynamiek om te gaan?

Als je er voor open staat om dit te leren, dan is daar een intensief trainingstraject voor nodig. Hierin is vooral belangrijk dat je jezelf leert kennen: hoe jij reageert in bepaalde situaties, hoe jij met problemen omgaat, etcetera.

Als rector heb ik docenten altijd aangemoedigd om cursussen te doen die gericht waren op het ontwikkelen van zelfkennis. Als je immers niet weet wat ‘moed’ is en weet waar jij bang voor bent en waar jij stappen te maken hebt als het gaat om het omgaan met de klas, dan kun je wel zeggen ‘ik treed op tegen pesten’ maar dan zal dat je toch niet lukken. Je zult eerst zelf op pad moeten en uitzoeken hoe je zelf in elkaar zit. Ik vind dat de lerarenopleiding daar ook veel meer op zou moeten focussen, ik heb nu het idee dat dat te weinig gebeurt.

——————————

Flow in je klas is een programma om je als docent je te verdiepen in groepsdynamiek. Waarom gedraagt de ene klas zich geweldig en de andere klas verschrikkelijk? En wat kun jij daar als docent aan doen? Door middel van groepsworkshops, individuele begeleiding of sessies met jou en de klas samen, kun je hierin groeien. Interesse? neem contact op met Charlotte@k-next.nl 

 


Leave a Reply